सरकारले पहाडी र मधेशी दलित समुदायका थरको विस्तृत सूची राजपत्रमा प्रकाशित गर्‍यो

नेपाल सरकारले पहाडी तथा मधेशी दलित समुदायको आधिकारिक परिभाषासहित उनीहरूले प्रयोग गर्ने थर तथा उपथरको विस्तृत सूची राजपत्रमा प्रकाशित गरेको छ ।

राष्ट्रिय दलित आयोगको सिफारिसका आधारमा मन्त्रिपरिषद्ले स्वीकृत गरेको दलित समुदायको परिभाषा र थर सूचीकरणसम्बन्धी विवरण महिला, बालबालिका, लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयले राजपत्रमा प्रकाशन गरेको हो ।

राजपत्रमा दलित समुदायलाई मुख्यतः पहाडी दलित र मधेशी दलित गरी दुई भागमा वर्गीकरण गरिएको छ । सूचीमा सम्बन्धित समुदायका प्रमुख जाति, थर तथा उपथरहरू समावेश गरिएका छन् ।

सरकारले सार्वजनिक गरेको परिभाषाअनुसार वर्णाश्रम व्यवस्थाका आधारमा विगतमा अछुतको व्यवहार गरिएका तथा आर्थिक, राजनीतिक, सामाजिक–सांस्कृतिक, शैक्षिक, रोजगारीलगायत राज्यका विभिन्न क्षेत्रबाट उत्पीडन, अपमान र बहिष्करणमा पारिएका ऐतिहासिक श्रमजीवी समुदायलाई दलित समुदायका रूपमा परिभाषित गरिएको छ ।

पहाडी दलिततर्फ ७ प्रमुख समुदाय

राजपत्रमा पहाडी दलित समुदायअन्तर्गत विभिन्न ७ प्रमुख समुदाय र उनीहरूले प्रयोग गर्ने थर तथा उपथरहरू सूचीकृत गरिएको छ । विश्वकर्मा समुदायतर्फ कामी, लोहार, सुनार, टमटा, गदाल, वड, बर्देवा, रसाइली, विश्वकर्मा, पोर्तेल, दियालीलगायत ३४८ थर समावेश छन्  ।

त्यस्तै, परियार समुदायतर्फ दमाई, दर्जी, सूचिकार, नगर्ची, तिरुवा, बैज, सुन्दास, परियारलगायत २७१ थर र मिजार समुदायतर्फ सार्की, चमार, रोक्का, तोलाङ्गे, भुल, मंगराती, गोतामेलगायत २२९ थर समावेश गरिएको छ ।

वादी समुदायका नेपाली, बैकार, भाट, रावल, वैश्य, बादीलगायत ३७ थर तथा गन्धर्व समुदायका गायन, गायक, कालोपौडेल, मेघनाथ, सुर, रसाइलीलगायत १६ थर सूचीमा छन् । च्यामे र पोडे समुदायका विभिन्न थर तथा उपथरहरू पनि समेटिएका छन् ।

यस्तै, पहाडी दलित समुदायले प्रयोग गर्ने तर गैरदलित समुदायसँग समेत मिल्ने खड्का, अधिकारी, थापा, पाण्डे, खनाल, शर्मा, दाहाल, पोखरेल लगायत २१४ थरलाई छुट्टै सूचीकरण गरिएको छ ।

मधेशी दलिततर्फ २१ समुदाय

मधेशी दलित समुदायअन्तर्गत २१ वटा जाति तथा समुदाय र तिनले प्रयोग गर्ने थरहरू समावेश गरिएको छ । यसमा चमार, मुसहर, दुसाध (पासवान), तत्मा, खत्वे, धोबी, बाँतर, कोरी, डोम, खटिक, नटुवा, ढाँढी, चिडिमार, ककैहिया, कलर, धन्कार, पासी, मेस्तर, सरभङ्ग र उराँवलगायतका समुदाय समेटिएका छन् ।

मधेशी दलितले प्रयोग गर्ने तर गैरदलितसँग समेत मिल्ने गौतम, चौधरी, यादव, मण्डल, महतो, सिंह, राय, दास लगायत ४२ थरलाई पनि छुट्टै वर्गीकरण गरिएको छ ।

नागवंशी थर समावेश गरिएको विषयमा आपत्ति

यसैबीच, राजपत्रमा प्रकाशित सूचीमा केही थर तथा समुदायको वर्गीकरणप्रति आपत्ति जनाइएको छ। पत्रकार उपेन्द्रभगत नागवंशीले नागवंशी थरलाई मधेशी दलिततर्फ चमार जातिमा राखिएकोप्रति आपत्ति जनाएका छन् ।

उनले आफू नागजातिको वंशज रहेको दाबी गर्दै नयाँ सूचीमा नागवंशीलाई चमार जातिअन्तर्गत राखिनु गलत भएको बताएका छन् । सरकारले सार्वजनिक गरेको यो सूचीले दलित समुदायका लागि प्रदान गरिने आरक्षण, छात्रवृत्ति, सामाजिक सुरक्षा भत्ता तथा अन्य लक्षित सेवा–सुविधा प्राप्त गर्न थर र पहिचानका विषयमा देखिँदै आएको अन्योल कम गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

गैरदलितसँग थर मिल्दा वास्तविक लाभग्राही सेवा–सुविधाबाट वञ्चित हुने तथा गलत पहिचानका आधारमा सुविधा लिने प्रवृत्तिलाई नियन्त्रण गर्न समेत सूचीकरणले सहयोग पुग्ने विश्वास गरिएको छ ।

मन्त्रालयका सचिव कृष्णबहादुर राउतको आदेशअनुसार उक्त सूचना राजपत्रमा प्रमाणित गरी लागू गरिएको जनाइएको छ ।