चैते धान रोपाइँसँगै मल संकट गहिरियो, रोपाइँ गरेको दुई साता बितिसक्दा पनि पाएन्न मल

पर्साको ग्रामीण भेगमा चैते धान रोपाइँ तीव्र रूपमा भइरहेका बेला रासायनिक मलको अभावले किसानहरू गम्भीर समस्यामा परेका छन् ।

रोपाइँ गरेको करिब दुई साता बितिसक्दा पनि डिएपी, पोटास र युरिया मलको आपूर्ति नहुँदा खेतीपाती प्रभावित भएको छ ।

जिराभवानी गाउँपालिका–१ शान्तिनगरका किसान जलेश्वर दासका अनुसार नेपालमा मल नपाएपछि उनीहरूले भारतबाट महँगो मूल्यमा मल खरिद गर्न बाध्य भएका छन् । उनले प्रति बोरा (५० केजी) डिएपी करिब ४ हजार रुपैयाँमा खरिद गर्नुपरेको बताए ।

त्यस्तै, युरिया मलको मूल्य पनि अस्वाभाविक रूपमा बढेर प्रति केजी ४० रुपैयाँसम्म पुगेको किसानहरूको भनाइ छ । सामान्य अवस्थामा स्थानीय कृषि सहकारीमार्फत डिएपी करिब ५० रुपैयाँ र युरिया २० रुपैयाँ प्रति केजीमा पाइने भए पनि हाल आपूर्ति नहुँदा किसानहरू दोब्बर–तेब्बर मूल्य तिर्न बाध्य भएका छन् ।

किसान राउतले भने, “संस्थामा मल छैन, त्यसैले बजारबाट जति महँगो भए पनि किन्नुपरेको छ ।”

यसअघि नेपालमा मल अभाव हुँदा सीमापार भारतीय बजारबाट मल ल्याएर खेती व्यवस्थापन गर्ने चलन थियो । तर हाल सरकारले १०० रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यका सामान ल्याउँदा भन्सार तिर्नुपर्ने नियम कडाइका साथ लागू गरेपछि सीमापारबाट मल ल्याउनसमेत कठिन भएको किसानहरूको भनाइ छ ।

ठोरी, जिराभवानी, पटेर्वासुगौली, सखुवाप्रसौनी गाउँपालिका, पर्सागढी नगरपालिका तथा वीरगंजका केही वडाहरूमा चैते धान रोपाइँ सुरु भए पनि मल अभाव निरन्तर रहेको छ । किसानहरूका अनुसार रोपाइँको समयमा आवश्यक मल नपाउँदा उत्पादन घट्ने चिन्ता बढेको छ ।

गादी साना किसान कृषि सहकारी संस्था, रंगपुरका सञ्चालक हरिनारायण चौधरीका अनुसार कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडले करिब २० दिनअघि ७५ बोरा युरिया मात्र उपलब्ध गराएको थियो । “त्यसपछि थप मल आएको छैन, डिएपी कहिले आउँछ भन्ने पनि निश्चित छैन,” उनले बताए ।

कृषि विशेषज्ञहरूका अनुसार मल अभाव लामो समयसम्म रह्यो भने चैते धानको उत्पादन २० देखि ३० प्रतिशतसम्म घट्न सक्ने जोखिम छ । यसले किसानको आम्दानीमा प्रत्यक्ष असर पार्ने देखिन्छ ।

किसानहरूले सरकारप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै एकातिर उत्पादन वृद्धि गर्न आग्रह गर्ने तर अर्कोतिर आवश्यक मल उपलब्ध नगराउने नीतिले आफूहरू संकटमा परेको बताएका छन् । साथै, सीमापारबाट मल ल्याउन कडाइ, पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य वृद्धि र उत्पादनको उचित मूल्य नपाउँदा किसानहरूको अवस्था झन् दयनीय बन्दै गएको उनीहरूको गुनासो छ ।

स्थानीय किसानहरूले तत्काल मल आपूर्ति सहज बनाउन र वितरण प्रणाली प्रभावकारी बनाउन सरकारसँग माग गरेका छन् । उनीहरूको भनाइमा समयमै मल उपलब्ध नभए यस वर्षको चैते धान उत्पादन प्रभावित हुने निश्चित छ ।