आज बसन्त पञ्चमी : ज्ञानकी देवी सरस्वती माताको पूजाअर्चना गरिदै

आज बसन्त पञ्चमीका अवसरमा देशभर माता सरस्वतीको विशेष पूजा–आराधना गरी ज्ञान, विद्या र बुद्धिको आराधना गरिएको छ । विशेषगरी विद्यालय, क्याम्पस, मन्दिरमा सरस्वती पूजाका लागि श्रद्धालु भक्तजनहरूको भीड लागेको छ ।

परापूर्वकालदेखि मनाइँदै आएको परम्परा

बसन्त पञ्चमी हिन्दू धर्ममा ज्ञान र सिर्जनाको देवी सरस्वतीको जन्मजयन्तीका रूपमा मनाइन्छ । परापूर्वकालदेखि नै विद्यार्थी, शिक्षक, साहित्यकार, कलाकार र संगीतप्रेमीहरूले यो दिन विशेष रूपमा माता सरस्वतीको पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ ।

शास्त्रअनुसार, त्रेतायुगमा ब्रह्माजीले सृष्टि गर्दा ध्वनिविहीन शून्यता थियो । त्यसपछि भगवान विष्णुको आदेश अनुसार ब्रह्माजीले आफ्नै कमण्डलुबाट जल छर्किंदा देवी सरस्वती प्रकट भइन् र उनले वीणाका मधुर धुन बजाएर संसारलाई आवाज प्रदान गरिन् । त्यसैले उनलाई ‘वाग्देवी’, ‘वीणावादिनी’ र ‘बुद्धिदात्री’का रूपमा पूजा गरिन्छ ।

सरस्वती पूजाको विधि

यस दिन बिहानै उठी स्नान गरी नित्यकर्म पूरा गरेपछि शुभमुहूर्तमा सरस्वती माताको मूर्ति वा तस्वीर राखेर पूजा गरिन्छ । देवीलाई सेतो वस्त्र, सेतो फूल, अक्षता, दही, दुबो, मखमली फूल चढाइन्छ । विशेष गरी विद्यादान गर्ने काम भएकाले पुस्तक, कलम, ढोल, मादल, वीणा, हार्मोनियम जस्ता वस्तुहरूलाई पनि पूजाको भाग बनाइन्छ ।

विद्यालय, क्याम्पस र मठमन्दिरहरूमा बालबालिकाले नयाँ लेखनको शुभारम्भ गर्ने चलन छ । 

सरस्वती पूजामा उच्चारण गरिने प्रमुख मन्त्र

🔸 सरस्वती ध्यान मन्त्र:
"या कुन्देन्दुतुषारहारधवला या शुभ्रवस्त्रावृता।
या वीणावरदण्डमण्डितकरा या श्वेतपद्मासना॥
या ब्रह्माच्युतशंकरप्रभृतिभिर्देवैः सदा वन्दिता।
सा मां पातु सरस्वती भगवती निःशेषजाड्यापहा॥"

🔸 सरस्वती बीज मन्त्र:
"ॐ ऐं सरस्वत्यै ऐं नमः।"

🔸 सरस्वती प्रार्थना:
"सरस्वति नमस्तुभ्यं वरदे कामरूपिणी।
विद्यारम्भं करिष्यामि सिद्धिर्भवतु मे सदा॥"

देशभर श्रद्धालुहरूको सहभागिता

सरस्वती पूजाको अवसरमा देशभरका शिक्षालय, मठमन्दिर, गुठी तथा संस्थाहरूले विशेष पूजा, सांस्कृतिक कार्यक्रम, भजनकीर्तन एवं प्रवचन आयोजना गरेका छन् । आजकै दिन बालबालिकालाई पहिलोपटक अक्षर लेख्न सिकाउने परम्परा भएकाले अभिभावकहरू आफ्नो सन्तानलाई शिक्षा प्रारम्भ गराउन विभिन्न मठमन्दिरमा लगेका छन् ।

विद्यार्थी तथा कलाकारहरूका लागि विशेष मानिने यस दिनलाई शिक्षालयहरूले उल्लासका साथ मनाएका छन् । कतिपय स्थानमा सरस्वतीको भव्य मूर्ति निर्माण गरी भजनकीर्तनसहित विसर्जन गर्ने परम्परा समेत छ ।

सरस्वती पूजाका साथै बसन्त ऋतुको स्वागत पनि गरिने भएकाले आजदेखि हावा न्यानो हुन थाल्ने विश्वास गरिन्छ । यस दिनलाई ‘बसन्तोत्सव’ का रूपमा समेत मनाउने परम्परा रहेको छ ।